ಊರ ಸುಟ್ಟರು ಹನುಮಪ್ಪ ಹೊರಗ ಎಂಬುದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಕಠಿಣ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನ, ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಒಳಜಗಳಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಈ ನಾಟಕ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾಷೆ, ನೀರು, ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಸ್ತ್ರೀ–ಪುರುಷ ಭೇದ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ದೇವರೇ ಸಹ ಏಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಈ ನಾಟಕ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥೆ, ದೇವರು ಒಂದು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವ ಪೂಜಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ವಜ್ರಮಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಧರೆಗಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ದೇವಾಲಯದ ಕುರಿತ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಎರಡು ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವಾದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದವರೆಗೆ ಹೋಗಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳು, ಮಠಗಳು ಹಾಗೂ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಜನರು ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ. ಸುಮಾರು 16 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ವೇಳೆಗೆ ದೇವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಉಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಕೆಲವರು ಕೂಡ “ಇಂತಹ ದೇವರು ನಮಗೆ ಬೇಡ” ಎಂಬ ಭಯ ಮತ್ತು ಬೇಸರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ, ಈ ನಾಟಕ ಇಂದಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.